📖 Tài liệu

🌱 1. Vì sao cần kế thừa?

Giả sử có hệ thống quản lý nhân sự:

• Nhân viên văn phòng
• Nhân viên sản xuất
• Nhân viên quản lý

Tất cả đều có:

• Tên
• Lương cơ bản
• Hiển thị thông tin

Nếu viết 3 class riêng và copy y chang phần chung, code sẽ:

• Lặp lại
• Khó bảo trì
• Dễ sai khi chỉnh sửa

👉 Kế thừa sinh ra để giải quyết điều đó.

🧠 2. Kế thừa là gì?

Class con nhận lại thuộc tính và phương thức của class cha.

Cú pháp:

class Con : Cha
{
}

🔥 3. Thiết kế class cha đúng cách

Bài toán: Hệ thống nhân viên

Bước 1 — Tạo class cha

class NhanVien
{
    protected string ten;
    protected double luongCoBan;

    public NhanVien(string ten, double luongCoBan)
    {
        this.ten = ten;
        this.luongCoBan = luongCoBan;
    }

    public virtual double TinhLuong()
    {
        return luongCoBan;
    }

    public void HienThi()
    {
        Console.WriteLine($"Tên: {ten} | Lương: {TinhLuong()}");
    }
}

Giải thích thiết kế

• protected → class con truy cập được
• virtual → cho phép class con thay đổi cách tính lương
• TinhLuong() không cố định, vì mỗi loại nhân viên tính khác nhau

Đây là tư duy thiết kế quan trọng:

Những gì có khả năng thay đổi → để virtual.

🔥 4. base() trong constructor

Tạo class con

class NhanVienVanPhong : NhanVien
{
    private double phuCap;

    public NhanVienVanPhong(string ten, double luongCoBan, double phuCap)
        : base(ten, luongCoBan)
    {
        this.phuCap = phuCap;
    }
}

Điều gì đang xảy ra?

Khi tạo:

NhanVienVanPhong nv = new NhanVienVanPhong("An", 7000000, 2000000);

Trình tự:

1. Constructor của NhanVien chạy trước
2. Constructor của NhanVienVanPhong chạy sau

base(ten, luongCoBan) đảm bảo phần cha được khởi tạo đúng.

Lỗi thường gặp

Nếu class cha không có constructor rỗng:

class NhanVien
{
    public NhanVien(string ten) { }
}

Mà class con không gọi base → lỗi compile.

🔥 5. override & base.Method()

Bây giờ cần tính lương riêng cho từng loại.

Hoàn chỉnh class Văn Phòng

class NhanVienVanPhong : NhanVien
{
    private double phuCap;

    public NhanVienVanPhong(string ten, double luongCoBan, double phuCap)
        : base(ten, luongCoBan)
    {
        this.phuCap = phuCap;
    }

    public override double TinhLuong()
    {
        double luongGoc = base.TinhLuong();
        return luongGoc + phuCap;
    }
}

Ý nghĩa của base.TinhLuong()

• Không lặp lại logic cha
• Nếu sau này thay đổi cách tính lương cơ bản → class con vẫn đúng
• Đây là mở rộng, không phá vỡ

🔥 6. Thêm loại nhân viên thứ hai

class NhanVienSanXuat : NhanVien
{
    private int soSanPham;

    public NhanVienSanXuat(string ten, double luongCoBan, int soSanPham)
        : base(ten, luongCoBan)
    {
        this.soSanPham = soSanPham;
    }

    public override double TinhLuong()
    {
        return base.TinhLuong() + soSanPham * 5000;
    }
}

🧪 7. Test Console (Quan trọng)

List<NhanVien> danhSach = new List<NhanVien>();

danhSach.Add(new NhanVienVanPhong("An", 7000000, 2000000));
danhSach.Add(new NhanVienSanXuat("Bình", 6000000, 100));

foreach (var nv in danhSach)
{
    nv.HienThi();
}

Điểm cực quan trọng:

List<NhanVien>

Danh sách kiểu cha, nhưng chứa object con.

Đây là nền tảng của đa hình (sẽ đào sâu ở bài đa hình).

🎮 8. Ví dụ Game cho dễ hình dung

Class cha

class NhanVat
{
    protected string ten;

    public NhanVat(string ten)
    {
        this.ten = ten;
    }

    public virtual void TanCong()
    {
        Console.WriteLine(ten + " tấn công cơ bản ⚔️");
    }
}

Class con

class KiemSi : NhanVat
{
    public KiemSi(string ten) : base(ten) { }

    public override void TanCong()
    {
        base.TanCong();
        Console.WriteLine(ten + " chém mạnh 💥");
    }
}

Khi gọi:

NhanVat nv = new KiemSi("Arthur");
nv.TanCong();

Hành vi sẽ chạy của class con.

Đây là bước đệm cho đa hình runtime.

🖥️ 9. Ý tưởng WinForms thực tế hơn

Mini App: Hệ thống thêm nhân viên đa loại

UI:

• ComboBox: chọn loại nhân viên
• TextBox: nhập tên
• TextBox: nhập lương cơ bản
• TextBox: nhập phụ cấp hoặc số sản phẩm
• TextBox: tính tổng nhân viên văn phòng
• TextBox: tính tổng nhân viên sản phẩm
• DataGridView: hiển thị danh sách

Logic lõi (code mẫu chưa bắt lỗi)

public class NhanVien
{
    public string Ten { get; set; }
    public double LuongCoBan { get; set; }
    public virtual string PhuCap_SoSanPham { get; set; }
    public virtual string LoaiNhanVien { get; set; }

    public NhanVien(string Ten, double LuongCoBan)
    {
        this.Ten = Ten;
        this.LuongCoBan = LuongCoBan;
    }

    public virtual double TinhLuong()
    {
        return LuongCoBan;
    }

    public void HienThi()
    {
        Console.WriteLine($"Tên: {Ten} | Lương: {TinhLuong()}");
    }
}

public class NhanVienVanPhong : NhanVien
{
    private double phuCap;

    public NhanVienVanPhong(string Ten, double LuongCoBan, double phuCap) : base(Ten, LuongCoBan)
    {
        this.phuCap = phuCap;
    }

    public override double TinhLuong()
    {
        double luongGoc = base.TinhLuong();
        return luongGoc + phuCap;
    }

    public override string PhuCap_SoSanPham
    {
        get { return phuCap.ToString(); }
    }

    public override string LoaiNhanVien
    {
        get { return "Văn Phòng"; }
    }
}

public class NhanVienSanXuat : NhanVien
{
    private int soSanPham;

    public NhanVienSanXuat(string Ten, double LuongCoBan, int soSanPham)
        : base(Ten, LuongCoBan)
    {
        this.soSanPham = soSanPham;
    }

    public override double TinhLuong()
    {
        return base.TinhLuong() + soSanPham * 5000;
    }

    public override string PhuCap_SoSanPham
    {
            get { return soSanPham.ToString(); }
    }

    public override string LoaiNhanVien
    {
            get { return "Sản Xuất"; }
    }
}

public partial class frmMain : Form
{
    List<NhanVien> ds = new List<NhanVien>();

    public frmMain()
    {
        InitializeComponent();
    }

    private void frmMain_Load(object sender, EventArgs e)
    {
        ds.Add(new NhanVienVanPhong("Nguyễn Văn A", 10000000, 500000));
        ds.Add(new NhanVienVanPhong("Lê Thị C", 12000000, 700000));
        ds.Add(new NhanVienVanPhong("Trần Thị B", 15000000, 1000000));
        ds.Add(new NhanVienSanXuat("Phạm Văn D", 13000000, 3000));
        ds.Add(new NhanVienSanXuat("Trần Thị B", 15000000, 2000));

        dataGridView.DataSource = ds;

        dataGridView.Columns["Ten"].HeaderText = "Tên Nhân Viên";
        dataGridView.Columns["LuongCoBan"].HeaderText = "Lương Cơ Bản";
        dataGridView.Columns["PhuCap_SoSanPham"].HeaderText = "Phụ Cấp / Số Sản Phẩm";
        dataGridView.Columns["LoaiNhanVien"].HeaderText = "Loại Nhân Viên";

        dataGridView.AutoSizeColumnsMode = DataGridViewAutoSizeColumnsMode.Fill;
        dataGridView.RowHeadersVisible = false;
        dataGridView.ReadOnly = true;
        dataGridView.AllowUserToAddRows = false;
        dataGridView.SelectionMode = DataGridViewSelectionMode.FullRowSelect;
        dataGridView.BackgroundColor = Color.White;

        // Load Combobox
        String[] options = { "Văn Phòng", "Sản Xuất" };
        comboBox.DataSource = options;
    }

    private void btnThem_Click(object sender, EventArgs e)
    {
        string ten = txtTen.Text;
        string luongCoBan = txtLuongCoBan.Text;
        string phuCap_SoSanPham = txtPhuCapSoSanPham.Text;

        if (comboBox.SelectedItem.Equals("Văn Phòng"))
        {
            ds.Add(new NhanVienVanPhong(ten, double.Parse(luongCoBan), double.Parse(phuCap_SoSanPham)));
        }
        else if (comboBox.SelectedItem.Equals("Sản Xuất"))
        {
            ds.Add(new NhanVienSanXuat(ten, double.Parse(luongCoBan), int.Parse(phuCap_SoSanPham)));
        }

        dataGridView.DataSource = null;
        dataGridView.DataSource = ds;
    }

    private void btnTLNVVP_Click(object sender, EventArgs e)
    {
        double tongLuongNhanVienVanPhong = ds.Where(nv => nv is NhanVienVanPhong).Sum(nv => nv.TinhLuong());
        MessageBox.Show($"Tổng lương của nhân viên văn phòng: {tongLuongNhanVienVanPhong}");
    }

    private void btnTLNVSP_Click(object sender, EventArgs e)
    {
        double tongLuongNhanVienSanXuat = ds.Where(nv => nv is NhanVienSanXuat).Sum(nv => nv.TinhLuong());
        MessageBox.Show($"Tổng lương của nhân viên sản xuất: {tongLuongNhanVienSanXuat}");
    }
}

Đây là cách thiết kế ứng dụng chuyên nghiệp.

📌 Tổng kết

• Kế thừa giúp tái sử dụng code
• protected cho phép con truy cập
• base() gọi constructor cha
• base.Method() mở rộng hành vi
• virtual + override là nền tảng của đa hình
• Thiết kế tốt giúp hệ thống mở rộng dễ dàng